പാമ്പുകൾ, പല്ലികൾ, മുതലകൾ, ആമകൾ തുടങ്ങിയ ഉരഗ വർഗ്ഗത്തിൽപ്പെട്ട (Reptiles) ജീവികളോട് ഒരു വ്യക്തിക്ക് തോന്നുന്ന അമിതവും യുക്തിരഹിതവുമായ ഭയത്തെയാണ് വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ ‘ഹെർപെറ്റോഫോബിയ’ (Herpetophobia) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ലോകത്തിൽ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കണ്ടുവരുന്ന മൃഗവിഷയകമായ ഭയങ്ങളിൽ (Animal Phobias) മുൻപന്തിയിലാണ് ഇതിന്റെ സ്ഥാനം. സാധാരണക്കാരെ സംബന്ധിച്ച് പാമ്പുകളെയോ വിഷമുള്ള ജീവികളെയോ കാണുമ്പോൾ ഭയം തോന്നുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്. എന്നാൽ ഹെർപെറ്റോഫോബിയ ബാധിച്ച ഒരു വ്യക്തിക്ക് ആ ജീവികളിൽ നിന്ന് യാതൊരുവിധ അപകടവും ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് ഉറപ്പുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ പോലും തീവ്രമായ ഭീതിയും പരിഭ്രാന്തിയും അനുഭവപ്പെടുന്നു.
ഈ മാനസികാവസ്ഥയുള്ളവർക്ക് ഉരഗങ്ങളെ നേരിട്ട് കാണുമ്പോൾ മാത്രമല്ല, അവയുടെ ചിത്രങ്ങൾ പുസ്തകങ്ങളിലോ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലോ കാണുമ്പോൾ പോലും കടുത്ത അസ്വസ്ഥത ഉണ്ടാകാറുണ്ട്. ഇവരെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുന്നതോ സിനിമകളിൽ കാണുന്നതോ പോലും ഇവരിൽ പെട്ടെന്ന് ഭയത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കും. പലപ്പോഴും തങ്ങളുടെ വീടിന്റെ പരിസരത്തോ മുറിക്കുള്ളിലോ പല്ലിയോ ഓന്തോ ഉണ്ടെന്ന ചിന്ത പോലും ഇവരെ കടുത്ത ഉറക്കമില്ലായ്മയിലേക്കും മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തിലേക്കും തള്ളിവിടാറുണ്ട്.
ഹെർപെറ്റോഫോബിയ ഉള്ളവരിൽ ഉരഗങ്ങളുമായി സമ്പർക്കത്തിൽ വരുമ്പോൾ പെട്ടെന്ന് തന്നെ കടുത്ത ശാരീരിക ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രകടമാകാറുണ്ട്. അമിതമായ ഹൃദയമിടിപ്പ്, ശരീരം വിറയ്ക്കൽ, ശ്വാസമെടുക്കാൻ കടുത്ത ബുദ്ധിമുട്ട് അനുഭവപ്പെടുക, പെട്ടെന്ന് വിയർക്കുക, തലകറക്കം, ഭയം കൊണ്ട് നിലവിളിക്കുകയോ ബോധക്ഷയം ഉണ്ടാകുകയോ ചെയ്യുക എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ. ഈ ഭയം കാരണം ഇവർ കാടുകളിലേക്കോ പാർക്കുകളിലേക്കോ മൃഗശാലകളിലേക്കോ ഉള്ള യാത്രകൾ പൂർണ്ണമായും ഒഴിവാക്കുന്നു. ചിലർ വീടിന് പുറത്തിറങ്ങാൻ പോലും ഭയപ്പെടുന്ന തരത്തിലേക്ക് ഈ അവസ്ഥ മാറാറുണ്ട്.
ചെറുപ്പകാലത്തുണ്ടാകുന്ന ചില മോശം അനുഭവങ്ങളാണ് പലരിലും ഈ ഫോബിയ വളർത്തുന്നത്. കുട്ടിക്കാലത്ത് പാമ്പിൽ നിന്നോ മറ്റ് ഉരഗങ്ങളിൽ നിന്നോ നേരിടേണ്ടി വന്ന അപകടങ്ങൾ, അല്ലെങ്കിൽ അവയെക്കുറിച്ച് മുതിർന്നവർ പറഞ്ഞു കൊടുക്കുന്ന ഭയപ്പെടുത്തുന്ന കഥകൾ എന്നിവ മനസ്സിൽ ആഴത്തിൽ പതിയുന്നതാണ് ഇതിന് കാരണം. കൂടാതെ ജനിതകപരമായ കാരണങ്ങളാലും മാതാപിതാക്കളുടെ അമിത ഭയം കണ്ടു വളരുന്നതിനാലും കുട്ടികളിൽ ഈ അവസ്ഥ രൂപപ്പെടാം.
ഹെർപെറ്റോഫോബിയ ഒരു വ്യക്തിയുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തെ ബാധിക്കുന്ന തലത്തിലേക്ക് വളരുകയാണെങ്കിൽ കൃത്യമായ മാനസിക പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കേണ്ടതുണ്ട്. പെരുമാറ്റ തെറാപ്പി (Cognitive Behavioral Therapy – CBT), വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഡിസെൻസിറ്റൈസേഷൻ (Systematic Desensitization) തുടങ്ങിയ ചികിത്സാ രീതികളിലൂടെ ഉരഗങ്ങളോടുള്ള ഭയം ഘട്ടംഘട്ടമായി കുറച്ചുകൊണ്ടുവരാൻ സാധിക്കും. ഭയമുണ്ടാക്കുന്ന സാഹചര്യങ്ങളെ ശാന്തമായി നേരിടാൻ മനസ്സിനെ പ്രാപ്തമാക്കുന്നതിലൂടെ ഈ ഫോബിയയെ പൂർണ്ണമായും മറികടക്കാൻ സാധിക്കുമെന്ന് മനശാസ്ത്രജ്ഞർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
